• تلفن تماس: 09112076432
  • Email us: golpirasabz.@gmail.com
  • Working Hours: 08:00-21:00

فضای سبز

فضای سبز

با استناد به برخی مطالعات ، استاندارد سرانه فضای سبز شهری 12 متر مربع برای هر نفر است و سرانه فضای سبز در شهر تهران 2/9 است که در همه مناطق نیز یکسان نیست و این مطلب نشان دهنده عدم تناسب توزیع مکانی فضای سبز در شهر تهران است.

فضای سبز در شهر تهران تنها 10 درصد از کل مساحت شهر را تشکیل می دهد؛ که با توجه به پیش بینی جمعیت که در سال 1395 در این شهر به 8,987,124 نفر خواهد رسید و با در نظر گرفتن 12 متر مربع سرانه فضای سبز ، فضای سبز تهران در سال 1395باید به 107, 845, 488 متر مربع برسد تا بتوان به سرانه استاندارد رسید . باید یادآوری نمود که در حال حاضر فضای سبز تهران 72 , 378 , 865 متر مربع است.

وجود فضای سبز در شهر به دلیل در برداشتن رطوبت نسبی بالا و همچنین تعریق برگ گیاهان ، می تواند عامل مهمی در راستای تبدیل گرمای محسوس به گرمای نهان باشد . به طور کلی فضای سبز شهری هم به این دلیل و هم به دلیل جذب ذرات معلق در هوا می تواند عامل مهمی در راستای کاهش اثرات آلودگی هوا و تشکیل جزایر حرارتی شهری باشد. در ضمن تنوع مناسب گونه های گیاهی و توزیع مناسب آنها در سطح شهر ، به خصوص افزایش آن ها در مرکز شهر ، می تواند در این راستا بسیار حیاتی باشد . اگر چه در سال های اخیر فضای سبز شهری تهران رشد خوبی داشته ، اما با توجه به افزایش جمعیت این شهر باز هم نیاز به این گسترش محسوس است.

همپنین باید نوعی از فضای سبز را به وجود آورد که در راستای کاهش اثرات آلودگی و کاهش انباشت گرما در شهر باشد. قطعاً کاشت درختان برگ پهن در این راستا می تواند کمک شایانی کند . همچنین نباید فراموش کرد که درختان کهن سال شهر تهران باید حفظ شود. چرا که میزان تاثیر درختان کهن سال در امر کاهش حرارت و آلودگی های شهری بیشتر از اثر درختان تازه کاشته شده و جوان است . این امر هم به پروسه جذب رطوبت از زمین و هم به شیوه های جذب ذرات معلق در هوا . گاز دی اکسید کربن به عنوان یک گاز گلخانه ای بر می گردد. توزیع فضای سبز در شهر تهران به گونه ای است که وضیعت نسبتاً بحرانی در مرکز این شهر وجود دارد. امری که در نهایت باعث تمرکز گرما و آلودگی هوا در هسته شهر تهران می گردد.

در پارک ها و مناطق سبز، ترکیب فرآیند تبخیر _ تعرق و سایه اندازی می تواند سبب کاهش قابل توجه دما در محیط پیرامون این مناطق شده و به ایجاد آنچه جزایر سرمایشی نامیده می شوند کمک شایانی نماید.

جزایر سرمایشی در واقع ، همان اثرات خنک کنندگی پارک ها و مناطق متراکم سبز در بافت شهری است که دارای شدت سرمایش و شعاع سرمایش به عنوان پارامترهای برای سنجش عملکرد آن هستند.

مطالعات متنوعی به بررسی دمای هوا در پارک ها و مناطق سبز شهری پرداخته اند و نتایج کلی آن ها نشان می دهد که پارک ها خنک تر از دیگر فضاهای شهری اند.

در این رابطه ، تحقیقات نشان داده اند که میانگین تفاوت دمای بین پارک ها و مراکز شهری می تواند به 4 درجه سانتی گراد نیز برسد . همچنین ، برخی مطالعات ایتن تفاوت دمایی را به تنها در پارک ها بلکه تاثیر وجود این جزایر سرمایشی بردمای هوای مناطق اطراف آن ها را نیز بررسی کرده اند . به عنوان مثال ، در تحقیقی که در توکیو انجام گرفته است، نشان داده شده است که پوشش گیاهی به طور قابل توجهی بر اقلیم شهری تاثیرگذار است . به طوری که در ساعات ظهر، به سبب وجود پارک ، در نواحی تجاری اطراف آن 1,5 درجه سانتی گراد کاهش دما اتفاق افتاده است.

همچنین ، برای درک اثر سرمایشی پارک ها بر روی دمای هوا و سطوح شهری مطالعه ای در آدیس آبابا انجام شده که در آن 21 پارک شهری مورد ارزیابی قرار گرفته اند.

در این مطالعه ، از اندازه گیرهای میدانی و تصاویر حرارتی استفاده شده است. در این بررسی ، بیشترین شدت سرمایش پارک 6,72 درجه سانتی گراد بوده و بیشترین شعاع سرمایش آن 240 متر تخمین زده شده است.

اگر چه به طور دقیق مشخص نیست که چگونه یک پارک بر روی ایجاد جزیره سرمایشی اثر می گذارد ، اما به نظر می رسد که این اثر سرمایشی تحت تاثیر عواملی نظیر اندازه پارک ، میزان درختان بالغ در پارک و شدت تابش های فصلی باشد.

استفاده از درختان بالغ در فضاهای شهری

برای اینکه درختان عملکرد سرمایشی مناسبی از خود نشان دهند ، باید رشد کافی داشته باشند که این امر به مواردی از جمله کیفیت خاک  ، دسترسی به آب و ایجاد فضای کافی برای رشد ریشه بستگی دارد . در واقع ، درختی که فضای کافی برای رشد در زمین ندارد به حداکثر اندازه خود نرسیده و عمر کوتاهی نیز خواهد داشت . یک درخت بالغ می تواند حدود 450 لیتر آب را در طی روز از طریق فرآیند تبخیر _ تعریق از دست بدهد که عملکرد سرمایشی آن برابر با فعالیت حدود 5 دستگاه تهویه مطبوع فعال در طول 20 ساعت از یک روز است.

در مطالعه ای که در این زمینه در منچستر انگلیس بر روی هفت سناریوی مختلف برای پوشش یک واحد همسایگی انجام شده است ، نشان داده شده که افزودن 5 درصد درختان بالغ ، متوسط دمای سطوح را 1 درجه سانتی گراد کاهش می دهد . این میزان کاهش در مقایسه با سایر مدل ها ( 5 درصد درختان تازه کاشته شده ، 5 درصد درختچه ، چمن و … ) بیشترین کاهش را داشته است .

اما امروزه ، تراکم شهرها سبب فشردگی زیاد خاک و کاهش فضای مناسب کاشت و پرورش درختان در محیط های شهری شده است که این شرایط باعث محدود شدن دسترسی درختان به آب ، هوا و مواد مغذی مناسب موجود در خاک می شود. در همین راستا ، برای ایجاد رشد بهینه درختان در محیط های شهری می توان از ساختارهای سلولی به عنوان یک راه حل مناسب استفاده کرد. ساختار سلولی در واقع ، قاب های مدولاری هستند که در زیر زمین جای گذاری شده و توسط خاک با کیفیت بالا پر می شوند . این سیستم ها سبب تامین فضای رشد کافی برای درختان شده و دسترسی مناسب به آب ، هوا و مواد مغذی را فراهم می آورند . بعلاوه ، نقش این سیستم ها در جذب آب باران و کنترل آب های سطحی نیز غیر قابل چشم پوشی است.

انواع مختلفی از ساختارهای سلولی وجود دارند که می توانند برای بهبود شرایط کاشت و پرورش درختان در محیط های شهری مورد استفاده قرار گیرند.

پوشش گیاهی در پارکینگ شهری

معمولاً پارکینگ ها در سطح شهر توسط آسفالت و بتن پوشانده شده استکه این امر سبب افزایش جذب گرما در آن و به طور کلی تشدید اثر جزایر شهری می شود. به منظور کاهش ذخیره گرما در این سطوح و اتومبیل های پارک شده بر روی آن ها ، بهتر است که در پارکینگ ها از پوشش گیاهی استفاده شود. در واقع ، هدف از این کار ایجاد سایه اندازی بر روی سطوح و اتومبیل ها و در نتیجه کاهش گرمای جذب شده توسط آن هاست. همچنین این امر سبب افزایش طول عمر مصالح بکار رفته در چنین سطوحی نیز می شود.

در این باره ، مطالعه ای که در سال 2001 انجام گرفته است ، نشان می دهد که دمای یک اتومبیل پارک شده در سایه حدوداً 7 درجه سانتی گراد کمتر از اتومبیل مشابه پارک شده در تابش مستقیم آفتاب است. برای تحقیق این امر در پارکینگ های شهری ، علاوه براستفاده از درختان سایه انداز می توان از سیستم های متنوع مدولار نیز در جهت کاهش دمای سطوح استفاده کرد. جنس این مدول ها معمولاً از بتن یا pvc است وروی خاک نفوذ پذیر قابل نصب اند. همچنین ، این سیستم ها قابلیت تحمل بارهای عمودی بالای 375 تن بر متر مربع را دارا است.

پوشش گیاهی و سرمایش در مقایس ساختمان

بافت و مصالح اطراف ساختمان ها یک پارامتر بسیار مهم در تعیین دمای داخلی و خارجی آن هاست . در واقع پوشش گیاهی ایجاد شده در اطراف بنا سبب حفظ آن از تابش های خورشید ی شده و به تامین سرمایش بهینه در ساختمان کمک می کند. امری که در ادامه منجر به کاهش مصرف انرژی ساختمان می شود.

مطالعات بسیاری به بررسی میزان کاهش مصرف انرژی حاصل از خنک سازی پوشش گیاهی در ساختمان پرداخته اند نتایج چنین تحقیقاتی نشان می دهد که امکان صرفه جویی 10 تا 30 درصدی در انرژی مورد نیازساختمان با ایجاد پوشش گیاهی در اطراف آن وجود دارد.

البته ذکر این نکته ضروری می نمائید که استفاده از پوشش گیاهی در مناطق سرد می تواند اثرات منفی بر خرده اقلیم های شهری نهاده و سبب افزایش مصرف انرژی برای تامین گرمایش مورد نیاز ساختمان ها در این مناطق شود. نتایج مطالعه ای که در آمریکا بر روی 4 شهر به نمایندگی از 4 اقلیم انجام شده است نشان می دهد که در اقلیم سرد ، سایه اندازی متراکم می تواند هزینه گرمایش در ساختمان ها را تا 21% افزایش دهد؛ اما در این مطالعه ، استفاده از پوشش گیاهی برای سایر اقلیم ها توصیه شده است.

در واقع پوشاندن بنا با گیاهان در مناطق گرم تر ، وقتی که در یک مقیاس قابل توجه شهری باشد، می تواند سبب تنوع و بهبود محیط زیست شهری شود و امکان کاهش اثرات جزایر حرارتی شهری را نیز فراهم آورد.

برای رسیدن به این هدف و دستیابی به حداکثر عملکرد سرمایشی در بنا ، بهتر است پوشش های گیاهی در جبهه های مختلف بنا بکار گرفته شوند که این امر امروزه با ایجاد دیوار های سبز و بام های سبز در بنا امکانپذیر می گردد.

دیوارهای سبز

دیوارهای سبز در واقع ، یک اکوسیستم عمودی اند که با ایجاد ی خرده اقلیم ، دمای ساختمان را به طور قابل ملاحظه ای کاهش داده و همچنین سبب بهبود بهره وری انرژی در آن می شوند . به لحاظ تاریخی از زمان باغ های معلق بابل در بین النهرین ، همچنین در امپراتوری های رم و مصر ، روش های سنتی استفاده از دیوار های سبز وجود داشته اند. در ضمن ، در مناطق مدیترانه ای معمولاً از درخت یا گیاه انگور برای پوشاندن کلاه فرنگی ها ، بناها و دیوارهای اطراف آن ها برای سایه اندازی استفاده می شده است.

از قرون هفدهم و هجدهم میلادی ، در انگلستان و اروپای مرکزی از گیاهان بالا رونده برای پوشش دیوارها استفاده شده است؛ اما با وجود سابقه تاریخی استفاده این ایده ، آغاز مطالعات عملی بر روی دیوارهای سبز و ایده استفاده ار آن در جهت بهبود شرایط اکولوژیک شهر را می توان در سال 1980 عنوان نمود.

برای سیستم دیوار سبز در تحقیقات مختلف عناوین متفاوتی بیان شده است . برخی محققین از باغ های عمودی نام برده اند. برخی از آن با عنوان سیستم های سبز عمودی یاد کرده اند و برخی دیگر عنوان زیست دیوار را مناسب تر دانسته اند؛ اما در این کتاب از عنوان سیستم دیوار های سبز استفاده شده و مراد از آن ، تمامی سیستم هایی است که قادر به ایجاد سطوح سبز عمودی اند.

تحقیقات مختلفی وجود دارند که نشان می دهند سیستم دیوار سبز توانایی کنترل هدر رفت گرما را دارند و می توانند به بهبود شرایط آسایش حراتی داخلی کمک کرده و سبب کاهش مصرف انرژی ساختمان شوند.

به عنوان مثال مطالعه ای که در سال 2002 بر روی اثر سرمایشی دیوار های سبز انجام شده ، نشان می دهد که دیوارهای سبز 20 درجه سانتی گراد خنک تر از دیوار های بدون پوشش هستند.

با توجه به توسعه اخیر در سیستم دیوارهای سبز ، طبقه بندی سیستم های موجود ضروری می نماید . بر همین اساس ، در اینجا برای درک بهتر ویژگی های ساختاری و اجرایی ، دیوار های سبز به دو گروه نماهای سبز و دیوار های زنده تقسیم بندی می شوند و در ادامه به هر یک به صورت مجزا پرداخته خواهد شد.

نماهای سبز

نمای سبز در واقع ، یک دیوار پوشیده از گیاهان بالا رونده یا معلق است . این گیاهان می توانند روی زمین کاشته شده و روی سطوح عمودی به طرف بالا رشد کننده و یا در ارتفاعی از نما کاشته شده و رو به سمت پایین معلق شوند. نماهای سبز به طور کلی می توانند به دو نوع مستقیم و غیر مستقیم طبقه بندی شوند. در نماهای سبز مستقیم ، گیاهان بدون واسطه در تماس با دیوار بوده و روی آن رشد می کنند ؛ اما در نوع غیر مستقیم ، نیاز به یک سازه واسط برای اتصال گیاهان به دیوار وجود دارد. سیستم های سنتی نمای سبز معمولاً از نوع مستقیم بوده و گیاهان نیز روی زمین کاشته می شده اند.

اما امروزه برای ایجاد نماهای سبز بیشتر از نوع غیر مستقیم آن استفاده می شود که نیاز به یک سازه پشتیبان عمودی برای توسعه و رشد گیاهان بالا رونده یا معلق دارد. این سازه پشتیبان معمولاً در دو نوع مدولار و پیوسته دیده می شوند.

سیستم دیوارهای سبز یا زنده یک نوآوری در عرصه پوشش سطوح عمودی به شمار می رود. این سیستم در واقع ، برای ایجاد دیوار سبزدر ساختمان های بلند ابداع شده و از گیاهان رشد کرده بر روی خود دیوار ایجاد می شود. از آنجایی که در نماهای سبز ، گیاهان بر روی زمین کاشته شده و محدویت ارتفاع دارند ، امکان استفاده از این سیستم در ساختمان های بلند موجو ندارد. برای این منظور ، دیوارهای زنده با ایجاد محل رشد گیاه بر روی دیواراین محدویت را از میان برداشته است.

برهمین اساس ، دیوارهای زنده معمولاً پیچیده ترو نیازمند استفاده از عایق رطوبتی در دیوارها می باشند. از مزایای این سیستم می توان به پوشش سریع و یکدست سطح وسیعی از نما و ادغام گونه های متنوع تری از گیاهان اشاره کرد. برای اجرای این سیستم بر روی دیواره های عمودی نیاز به سازه های پشتیبان وجود دارد که همانند نماهای سبز به 2 نوع پیوسته و مدولار تقسیم می شوند.

بام های سبز

امروزه بیشتر بامهای استفاده شده در بناها غیر قابل نفوذ بوده و دارای سطوح تیره اند که این امر یکی از علل افزایش شدت جزایر حرارتی شهری می باشد. استفاده از بام های سبز در این میان ، یک راه حل مفید و ساده برای بهبود عملکرد انرژی ساختمان و همچنین اصلاح شرایط زیستی محیط اطراف آن است . در واقع ، مناطق سبز روی بام ، گرما را بازتاب داده ، میزان مصرف انرژی برای تامین سرمایش را کاهش داده و در صورت استفاده وسیع در مقیاس شهری سبب کاهش دمای کلی شهر می شوند.

این نوع بام ها به طور کلی مزایای دیگری نیز دارند که در ادامه به صورت مختصر به آن ها اشاره می شود.

1 – افزایش زیبایی بنا

2 – ایجاد فرصت برای کشاورزی شهری

3 – بهبود کیفیت هوا با جذب ذرات معلق

4 – نگه داشتن میزان بیشتری از آب باران و کنترل آ بهای سطحی

در واقع ، مطالعات محدودی با هدف ارزیابی پتانسیل کاهشی بام های سبز در جهت کاهش اثرات جزایر حرارتی در مقیاس شهری وجود دارد و اکثر مطالعات موجود در این زمینه از روش های شبیه سازی استفاده کرده اند. در این رابطه ، یک مطالعه شبیه سازی با هدف ارزیابی پتانسیل کاهشی بام های سبز در شیکاگو انجام گرفته است. باید گفت شیکاگو یکی از شهرهای پیشگام در استفاده از تکنولوژی بام های سبز با بیش از 50000متر مربع بام های پوشیدهاز گیاهان تا سال 2008 بوده است . در این مطالعه نتایج شبیه سازی نشان می دهد که بام های سبز در طی ساعات 19 تا 23 می توانند 2 تا 3 درجه سانتی گراد دمای شهر را نسبت به مدل بدون بام های سبز کاهش دهند.

در این باره در این شهر تورنتوی کانادا نیز طی مطالعه ای مشخص شده که اگر 25% از کل بام های شهر سبز باشند، دماس شهر حدود 1 تا 2 درجه سانتی گراد کاهش خواهد داشت که میزان بسیار قابل توجهی است . یک بام سبز استاندارد از اجزا متفاوتی تشکیل شده است . معمولاً آن ها دارای یک سازه پشتیبان لایه عایق رطوبت ، لایه زهکش ، غشا فیلتر کننده ذرات ، لایه ای از خاک مناسب رشد گیاه و گاهی اوقات موارد بیشتری نیز استفاده می شود.